Zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego narastają w firmach w kryzysie najszybciej, ponieważ przedsiębiorca w pierwszej kolejności płaci dostawcom i pracownikom, od których zależy bieżąca działalność. Wielu właścicieli zakłada przy tym, że egzekucja ruszy dopiero po wyroku sądu i wizycie komornika. W przypadku należności publicznoprawnych ten scenariusz nie obowiązuje. ZUS i urząd skarbowy prowadzą egzekucję we własnym trybie, który opiera się na innych zasadach i działa szybciej. Wyjaśniamy, czym różnią się oba rodzaje egzekucji, jak przedsiębiorca może się bronić i jaką rolę odgrywa w tym restrukturyzacja.
Artykuł sponsorowany
Dlaczego ZUS i urząd skarbowy mogą wszcząć egzekucję bez wyroku sądu?
Egzekucję sądową prowadzi komornik na wniosek wierzyciela. Wierzyciel musi jednak najpierw uzyskać tytuł wykonawczy, czyli wyrok lub nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Od wezwania do zapłaty do pierwszego zajęcia mija więc zwykle kilka miesięcy. Egzekucja administracyjna przebiega inaczej, ponieważ tytuł wykonawczy wystawia sam wierzyciel – ZUS albo naczelnik urzędu skarbowego. Sąd nie bada wcześniej zasadności należności, a czynności wykonują poborcy skarbowi lub egzekutorzy ZUS.
Najważniejsze różnice między oboma trybami:
- podstawa egzekucji – w trybie sądowym wyrok lub nakaz zapłaty z klauzulą wykonalności, w administracyjnym tytuł wystawiony przez wierzyciela,
- organ prowadzący – komornik sądowy albo naczelnik urzędu skarbowego lub ZUS,
- tempo – egzekucję administracyjną zwykle poprzedza tylko upomnienie, więc zajęcie może nastąpić kilka tygodni po terminie płatności,
- środki obrony – w trybie sądowym dłużnik składa do sądu rejonowego skargę na czynność komornika, która dotyczy sposobu prowadzenia egzekucji, a samo istnienie długu może kwestionować tylko w odrębnym powództwie przeciwegzekucyjnym. W trybie administracyjnym zarzuty rozpatruje organ egzekucyjny po zajęciu stanowiska przez wierzyciela, a od jego rozstrzygnięcia przysługuje zażalenie do organu wyższego stopnia. Sąd administracyjny ocenia sprawę dopiero na końcu tej drogi, więc przez większość postępowania o zasadności egzekucji decyduje administracja, a nie niezależny sąd.
Jak urząd skarbowy i ZUS zajmują rachunek firmy i kiedy można złożyć zarzuty?
W egzekucji administracyjnej organ najczęściej zajmuje rachunek bankowy oraz należności od kontrahentów. Bank blokuje środki do wysokości zaległości wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, więc firma traci możliwość regulowania bieżących zobowiązań. Organ może zająć także pojazdy, maszyny czy nieruchomości, tyle że w praktyce zaczyna od składników, z których najszybciej odzyska pieniądze. Gdy ten sam składnik majątku zajmie również komornik, przepisy o zbiegu egzekucji rozstrzygają, który organ dalej poprowadzi sprawę.
Przedsiębiorca może wnieść zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, na przykład gdy należność została zapłacona, uległa przedawnieniu albo organ błędnie określił jej wysokość. Termin liczy się od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, dlatego korespondencję od ZUS i urzędu skarbowego warto przeanalizować od razu. Równolegle można złożyć wniosek o ulgę – urząd skarbowy odracza termin płatności lub rozkłada zaległość na raty, a ZUS zawiera umowy ratalne. Te rozwiązania sprawdzają się jednak głównie wtedy, gdy firma nie ma dużych długów wobec innych wierzycieli.
Czy restrukturyzacja wstrzymuje egzekucję prowadzoną przez ZUS i urząd skarbowy?
Należności publicznoprawne mogą zostać objęte układem, a ZUS i urząd skarbowy głosują nad nim jak pozostali wierzyciele. Ich zgoda zależy od tego, czy warunki układu nie są gorsze od tych, które w podobnej sytuacji przyjąłby wierzyciel prywatny. Trzeba też sprawdzić, czy organ nie ustanowił hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, ponieważ wierzytelność zabezpieczona w ten sposób wchodzi do układu tylko za zgodą wierzyciela.
Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego wpływa na egzekucję niezależnie od tego, kto ją prowadzi. W postępowaniu o zatwierdzenie układu od dnia obwieszczenia zawieszeniu ulegają egzekucje wierzytelności objętych układem, zarówno administracyjne, jak i sądowe. Mechanizm ten opisujemy szczegółowo w osobnym tekście, dlatego zobacz poradnik na stronie Kancelarii Doradztwa Restrukturyzacyjnego Mateusza Ładygi. Kancelaria specjalizuje się w restrukturyzacji i upadłości przedsiębiorstw – prowadzi postępowania restrukturyzacyjne i upadłościowe, analizuje dokumentację finansową firm i wspiera przedsiębiorców, którzy znaleźli się w kryzysowej sytuacji.
Restrukturyzacja może więc zawiesić egzekucję, która już trwa, tyle że przygotowanie spisu wierzytelności i propozycji układowych wymaga czasu. Przedsiębiorca, który odkłada płatności na rzecz ZUS i urzędu skarbowego, powinien zatem ocenić sytuację firmy wcześniej, zanim organ zajmie rachunek. Zyskuje wtedy możliwość wyboru: ulga sprawdzi się, gdy zadłużenie dotyczy głównie należności publicznoprawnych, a restrukturyzacja, gdy firma ma długi także wobec kontrahentów i banków.
Artykuł sponsorowany
