Wymiana doświadczeń w ochronie dziedzictwa górniczego i podpisanie porozumienia o współpracy były najważniejszymi elementami wizyty przedstawicieli Kopalni Soli „Wieliczka” na Sardynii. Od 25 do 29 września 2026 roku delegacja poznawała sposoby udostępniania dawnych zakładów przemysłowych oraz organizacji turystyki podziemnej.
Wizyta studyjna odbyła się na zaproszenie dyrektora generalnego Geoparku, dr. Fabrizio Atzoriego. Kopalnię reprezentowali prezes zarządu Marian Leśny, Agnieszka Wolańska, Mariola Kaczor, Wiesław Wiewiórka oraz Dariusz Cichy.
Program obejmował południową część Sardynii, ze szczególnym uwzględnieniem regionu Iglesias. To obszar o bogatej historii górnictwa, znany również z pozostałości starożytnych miast punickich, krajobrazów oraz lokalnej kultury i tradycji.
Celem spotkań było poznanie rozwiązań dotyczących ochrony, udostępniania i promocji dziedzictwa górniczego, rozwoju turystyki kulturowej oraz zagospodarowania terenów poprzemysłowych. Wizyta służyła także rozwijaniu współpracy między wielicką kopalnią a Parco Geominerario Storico e Ambientale della Sardegna.
Porozumienie i pierwsze spotkania
Pobyt rozpoczął się w Cagliari, w Molentargius Saline Regional Park. Delegacja spotkała się tam z prezesem parku Stefano Seccim oraz dyrektor dr Marianną Agostiną Mossą.
Po zakończeniu produkcji soli w 1985 roku mokradła Molentargius przeszły przemiany, dzięki którym stały się jednym z najbogatszych siedlisk ptaków w Europie. Jednocześnie zachowano ślady przemysłowej przeszłości tego miejsca, w tym budynki Miasta Soli z początku XX wieku oraz zabytkowe maszyny.
Pierwszego dnia przedstawiciele kopalni odwiedzili również Jaskinię św. Jana w Domusnovas. Obiekt wyróżnia się drogą biegnącą przez jego wnętrze i jest opisywany jako najdłuższa na świecie jaskinia z drogą przystosowaną do ruchu pojazdów. Można w nim oglądać formy krasowe powstałe w skałach węglanowych.
W Domusnovas podpisano umowę o współpracy między Kopalnią Soli „Wieliczka”, wpisaną na listę UNESCO w 1978 roku, a sardyńskim Parkiem Historyczno-Przyrodniczym i Górniczym. Jak przypomniano w relacji z wizyty, w 1998 roku UNESCO ogłosiło go pierwszym parkiem geo-górniczym na świecie.
Porozumienie zakłada rozwijanie wspólnych inicjatyw kulturalnych, turystycznych i artystycznych. Podkreślono w nim światowe znaczenie obu obiektów dla turystyki przemysłowej, religijnej oraz dziedzictwa kulturowego. Dokument podpisali Marian Leśny ze strony kopalni i Roberto Curreli ze strony Geoparku.
Dawne kopalnie jako miejsca edukacji i turystyki
Kolejnego dnia delegacja odwiedziła kopalnię Planu Sartu z trasą Galleria Henry oraz park archeologiczny przy dawnej drodze rzymskiej prowadzącej do wioski nuragijskiej i Świątyni Antas.
Trzeci dzień obejmował zwiedzanie Monteponi — rozległego kompleksu górniczego na obrzeżach Iglesias, którego rozwój wiązał się z koncesją Królestwa Sabaudii w połowie XIX wieku. Z tego okresu pochodzi także informacja o zatrudnieniu sięgającym nawet tysiąca pracowników.
Na terenie kompleksu zachowały się m.in. budynek zarządu Bellavista, mieszkania górników, apteka, pralnie, sortownia minerałów i obiekty służące wydobyciu. Do najważniejszych należą Pozzo Sella i Pozzo Vittorio Emanuele, połączone tunelem Villamarina.
Przedstawiciele Wieliczki zwiedzili także dawną kopalnię węgla Grande Miniera di Serbariu w Carbonii i spotkali się z jej dyrektorem. Zakład działał w latach 1937–1964, odgrywając istotną rolę w gospodarce regionu Sulcis. Od lat 30. do lat 50. XX wieku należał do najważniejszych włoskich zasobów energetycznych.
Po odnowieniu kompleks przeznaczono na działalność muzealną i edukacyjną. Stała ekspozycja Museo del Carbone przedstawia historię węgla, kopalni oraz miasta Carbonia. Zgromadzono tam lampy górnicze, narzędzia pracy, przedmioty codziennego użytku, fotografie, dokumenty, archiwalne filmy oraz nagrania rozmów z górnikami.
Szlak św. Barbary i port przeładunkowy
W poniedziałek, 28 września, delegacja przemierzyła odcinek szlaku św. Barbary — Cammino Minerario di Santa Barbara — prowadzący z Portu Banda do Porto Flavia.
W programie znalazło się zwiedzanie Porto Flavia, jednego z najbardziej rozpoznawalnych obiektów tej części wyspy. Zastosowane tam rozwiązania zrewolucjonizowały załadunek minerałów. Port funkcjonował do lat 60. XX wieku, a jego opuszczenie wiązało się z zakończeniem działalności górniczej w okolicy.
Ostatniego dnia uczestnicy odwiedzili kopalnię św. Jana, Miniera San Giovanni, oraz Jaskinię św. Barbary, Grotta Santa Barbara — miejsce, w którym naturalne formacje można poznawać dzięki działalności górniczej człowieka.
San Giovanni należy do najstarszych kopalń na Sardynii. Eksploatowano ją już w czasach rzymskich i pisańskich, natomiast nowożytna działalność przemysłowa rozpoczęła się w 1867 roku. Wydobywano tam minerały srebra, cynku i ołowiu. Niekorzystna sytuacja rynkowa, rosnące koszty energii oraz malejąca zawartość minerału doprowadziły do zamknięcia zakładu w 1998 roku. Była to ostatnia zamknięta kopalnia w regionie Iglesias.
Doświadczenia przydatne w Wieliczce
Jak podkreśla kopalnia, wizyta pozwoliła porównać różne sposoby zachowania i wykorzystania przemysłowego dziedzictwa: od dawnych kopalń rud i węgla po infrastrukturę transportową oraz obiekty związane z produkcją soli.
Zwiedzanie Galleria Henry, Museo del Carbone, Grotta San Giovanni, Porto Flavia i Grotta Santa Barbara umożliwiło wymianę doświadczeń dotyczących turystyki podziemnej. Szczególną uwagę zwrócono na zabezpieczanie dawnych wyrobisk, organizację tras, sposób prowadzenia opowieści przez przewodników, wykorzystanie autentycznej infrastruktury i prezentację maszyn.
Ważnym elementem obserwacji było również łączenie historii techniki z losami ludzi pracujących w kopalniach. Zdobyte doświadczenia mają pozwolić spojrzeć na działalność wielickiego obiektu z szerszej, międzynarodowej perspektywy.